حوزه علمیه چند پایه

در حوزه‌های علمیه شیعه (مانند حوزه قم)، تحصیل معمولاً به سه سطح اصلی تقسیم می‌شود و هر سطح شامل چند پایه است:

| پایه            | سطح          | توضیح                                                                                            |
| --------------- | ------------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| پایه ۱ تا ۶     | **سطح یک**   | آموزش مقدمات و ادبیات عرب، منطق، فقه و اصول مقدماتی. معادل تقریبی کاردانی یا دوره مقدماتی حوزوی. |
| پایه ۷ تا ۱۰    | **سطح دو**   | مطالعه متون اصلی فقه و اصول مانند رسائل، مکاسب و کفایه. معادل تقریبی کارشناسی.                   |
| پایه ۱۱ و ۱۲    | **سطح سه**   | پژوهش تخصصی در یک رشته (فقه، اصول، فلسفه، تفسیر، کلام و ...). معادل تقریبی کارشناسی ارشد.        |
| پس از پایه ۱۲   | **سطح چهار** | نگارش رساله علمی و تحقیقات تخصصی. معادل تقریبی دکتری.                                            |
| خارج فقه و اصول | **درس خارج** | بالاترین مرحله تحصیل حوزوی؛ طلبه بدون تکیه بر یک متن خاص، به استنباط احکام و اجتهاد می‌پردازد.   |

به طور خلاصه:

* **پایه ۱ تا ۶ = سطح یک**
* **پایه ۷ تا ۱۰ = سطح دو**
* **پایه ۱۱ و ۱۲ = سطح سه**
* **سطح چهار = پس از اتمام پایه‌ها و همراه با رساله**
* **درس خارج = مرحله اجتهاد**

البته ممکن است در برخی حوزه‌ها یا دوره‌های قدیمی، تقسیم‌بندی پایه‌ها اندکی متفاوت باشد، اما ساختار رسمی فعلی حوزه علمیه قم و بسیاری از حوزه‌های ایران تقریباً همین است.